RASO JO PARESO MENURUT ADAT MINANGKABAU (bagian 1)

RASO JO PARESO MENURUT ADAT MINANGKABAU (1)

Ratmil, S.Sos., M.Pd.

 

A.  Tujuan

D iharapkan PESERTA DIDIK DAPAT Memahami, mengidentifikasi, Dan mempraktikkan Nilai-Nilai Raso jo Pareso  * Menurut Adat Minangakabau hearts kehidupan Sehari-hari.

 

B.  Pengantar

Sabalun urang Minangkabau tahu sarato menganut ugamo Islam, falsafah adaiknyo iolah: Adat basandi kapado alua, Alua basandi kapado patuik jo mungkin. Raso bao naiak, Pareso bawo turun.  Kamudian pado bulan Mei di tahun 1403 M atau betapatan jo bulan Sya'ban 804 H wakatu itu Minagkabau Darul Qarar dipimpn dek Sutan Alif Bakilek Alam , maka dibuatlah kasapakatan nan sangaik mandasar sakali antaro niniak mamak, cadiak pandai jo alim ulama di Bukik Marapalam Batusangka. Di Bukik Marapalam ko di pati: Adat basandi syara '.  s yarak 'basandi Kitabullah syara' mangato adat mamakai alam takambang jadi guru  yang diseingkek jo ABS SBK. Namun adat tetap bersandarkan:     Raso bao naiak pareso bao turun Tarimolah raso dari lua Pareso bana raso kadalam Antah iyo a ntah indak.     

 C.  Arti Raso Jo Pareso

Satantangan pangatahuan adaik terbangun, tantangan baraja ilimu pangatahuan. Kalian harus manjadi urang nan pandai, bailmu sarato urang nan manjalankan ajaran agamo Islam sacaro kaffah.

Disampiang itu kalian harus manjago hubungan jo Allah SWT sarato hubungan manjago: jo sasamo manusia, jo alam lingkungan iduik awak. Untuak itu nan paralu kalian jago taratik sarato akhlak elok-elok. Kecek urang tuo-tuo awak manuruik ajaran adaik nagari awakko ado ampek hal nan paralu bana dijago: Raso jo pareso, malu jo sopan . Kalau kalian lai pandai manjago nan ampek tu insya Allah kalian lai manjadi urang nan babudi jo baakhlak mulia ”.   

“Aratinyo sangaik dalam: raso jo pareso, iko sangaik paralu dijago. Sagalo nan awak rasoan jo hati jaan lansuang awak batindak, tapi pareso dulu elok-elok jo pikiran nan janiah, baru ambiek tindakan. Baitu juo apo nan taraso dipikiran jaan lansuang awak batindak, rasoan dulu elok-elok jo hati nan barasieh, baru sudah tu batindak. Jadi kalau kalian nan alah maikuti latihan E SQ apo indak samo jo manjalankan Raso jo Pareso ko. Cubolah kalian inok-inokan baliek ”. Sadangkan dalam ajaran adaik kumpulan manjadi acuan jo Raso jo Pareso.

 Pangartian “raso” adolah parasaan dalam hati, bukan raso nan dirasoan dek indra lidah untuak marasoan makanan jo minuman sajo atau raso dari indra paraso dari kulik awak, tapi “Raso jo PARESO” bamukasuik awak manggunoan parasaan jo hati, hati mamariso-mancari tahu apokah lawan mangecek awak ka tasaingguang atau indak. Pantaskah kat o -kat o nan terbangun  k a luaan? Layakkah tindakan nan awak karajoan ko?  Apokah manyakiti hatinyo tutur kato nan awak kecekan ? Alah santun kah  awak bakato kato? Dll. S adonyo ITU  diatur dek Prinsip RASO jo PARESO hearts k suatu hidupan s a hari-hari. 

“Tantangan Malu jo sopan tu duo kato nan indak dapek awak pisahan maknanyo batali mah. Malu tu bulieh awak samoan jo rem pado oto, kalau rem oto tu blong mako oto tu bisa maluncua masuak jurang atau maantak tabiang. Jadi malu tu adolah rem untuak awak rem nan maatur sagalo tindak tanduak awak. Sarupo lai indak malu awak babaju indak sandereh, lai indak malu babonceng jo urang nan indak muhrim awak bantuak urang lah balaki bini, lai indak malu awak mangecek indak elok, lai indak malu bangun makan indak bataratik banyak lai contohnyo. Jadi raso malu tu nan manjago awak dalam basikap. Kalau urang lai mampunyoi raso malu mako urang tu adolah urang nan sopan sarato santun dalam sagalo tindak tanduknyo. Kini kalau kalian caliek dikalangan urang-urang mudo lah banyak nan kailang: raso jo pareso, malu jo sopan tu sahinggo inyo dalam batindak indak dan manjadi panduannyo. tantang dasar dari ajaran tata taratik baperilaku jo batindak manuruik adaik Minangkabau awakko.

Filosofi Raso jo PARESO di buek dek  nenek-moyang urang  Minangkabau , hal iko  t a pati dalam diri u rang Minang. Mungkin heran urang Minang bisa babaua dima inyo barado. Filosofi i ko tamasuak ka dalam salah ciek pepatah-petitih orang Minang di antara pepatah-petitih lainnya tasimpan  dalam s a tia k hati  sanubari masyarakat Ranah Bundo yaitu Raso bao naiak pareso bao turun Tarimolah raso dari lua Pareso bana raso kadalam Antah iyo antah indak    

D.  Beda Raso Jo Pareso

Di Minangkabau raso jo pareso ko saliang bakaitan kaduonyo, saharusnyo raso jo pareso jan sampai dipisahan, tapi kaduonyo harus bakaitan, namun untuk bisa mamahaminyo jo elok dapek di bedaan menuruat aratinyo sajo, kalau raso bakaitan jo ungkapan dari parub hati atau qalbu, sadangkan pareso bahawa jo fungsi dari pikiran, 

Raso tu adolah suaro hati atau emosional kecek rang kini sarupo rasa sanang, rasa bahagia, raso ibo, raso tasingguang, raso dakek dan sabagainyo. SadangkanbPareso adolah ungkapan dari hasil pikiran sarupo apo nan tapikia, nan taraso dek kulik atau panca indra awak, raso apo nan takana, apo nan tabayangkan dek pikiran dan sabagainyo.

P areso di bao turun marupoan hasia dari parpaduan antaro pikiran jo suaro hati yang bisa berubah manjadi manjadi sebuah tindakan atau kaputusan.   Misalnya ado talinteh di pikiran awak untuak sangajo maandokan sipatunyo nan sadang Shalat di musajik, katiko nan talinteh dipikran awak tu adolah fungsi dari pareso nan sadang di bisian dek setan, nak kutiko tu awak bao turunan ka raso awak mendakek ka Allah, pasti hati awak manolaknyo karano Allah tau apo nan awak karajoanko pasti badoso dan kawan nan awak karajoan ko akan taibo hatinyo raso badoso atau raso diliek dek Allah atau rtaso taibo hati kawan ko adolah fungsi dari Raso tadi yatu suatro hati nan bana supayo jan awak lakuan parbuatan burukko. Kasus iko adolah praktek dari pareso di bao turun.

 Baitu pulo sabaliaknyo Raso di bao naiak adolah perpaduan antaro raso atau erasaan hati nan dibaokan ka pikiran untuak di timbang-timbang baiak buruaknyo dari nan awak rasoan tu baru mambuek sikap. Dalam kahiduapn sahari hari banyak yang bisa diambiah contoh , misalnyo awak tasingguang dek urang nan anok anok sajo ka awak, raso hati awak manjadi ibo karano inyo anok anok sajo, itu raso hati nan  tasingguang, tapi cubo raso dibao naiak ka ateh ka wilayah pikiran nan ado di kapalo sarupo nan dikecekan tadi, mako cubo di pareso jo pikiran nan janiah sasudah awak cari tahu ruponyo kawan terbangun anok anok tadi sadang sakik gigi , j adi awak indak usah baibo hati pulo. 

 E.  Fungsi Raso jo Pareso

"Intisari dari adaik Minang iolah masalah" Raso jo Pareso "Raso takuik ka Allah, Raso malu jo sopan ka sasamo manusia, segan menyagani, tenggang raso jo saliang maharagoi diantaro sasamo anggota masyarakaik. Dari raso malu timbua raso sopan.” 

Dari raso tumbuah raso malu dari malu timbua rasa sopan. RASO iko bafungsi untuak parakek jo mangikek sacaro arek ditangah masyarakaik dalam kahidupan mulai dari taratak sampai sampai ka nagari. Baitu juo salanjuiknyo, yaitu rantau.

Karatau madang dihulu 

Babungo alah babuah balun 

Marantau bujang dahulu 

Di kampuang baguno balun  

 Hiu bali balanak bali 

Ikan panjang bali dahulu 

Induak cari dunsanak cari  

Induak samang cari dahulu

Raso mambuahkan malu jo takuik, malu jo takuik buahnyo budi. Malu saumpamo humus dalam padang kahidupan bamasyarakaik nan bafungsi sabagai biang panyubua jo sabagai dasar untuak tumbuah sarato bakambangnyo kahidupan masyarakaik di Minangkabau.

Raso jo pareso goadaannyo gadang, kalau indak bisa mengelolanyo mako raso jo pareso jadi luntua, urang kini maumpamoannyo, “rumpuik sabalah rumah labia rancak dari rupuik nan ado di pakarangan rumah awak surang”. Umpamo nan dibuek urang kini ko sabananyo tujuannyo adolah paringatan supayo awak jan sampai tagoda pulo, karano bilo tagoda mako akibaiknyo buruah untuk awak sarupo nasihaik adaik berikuik ko:  

Dima kain kabaju, d ijaik indaklah sadang, ala h takanak mangko diungkai. Dimalah nagari ka maju, Adat sajati tu banalah nan hilang da han jo rantiang nan bapakai.       

Supayo jarami naknyo takerai latakkan padi ditampuaknyo Supayo nagari naknyo salasai latakkan sesuatu ditampaiknyo.    

Anak urang Koto Hilalang pai kapakan Baso, Malu jo sopan kok hilang hilang Hilanglah raso jo pareso    

Rarak limau dek binalu, tumbuah sarumpun jo siakasek, Kalau hilang malu jo sopan, Nan bak kayu lun g ga pangabek    

Baganggang karano dek raso Bacarai karano dek budi . 

Pulau pandan jauah ditangah Dibaliak pulau si angso duo Ancua badan dikanduang tanah Budiak baiak dikana juo. Pisang ameh bao balai Masak sabuah dalam peti Hutang ameh buliah di bayia Hutang budi dibawo mati.        

 F.  Macam macam Raso jo Pareso

B a itu paralunyo  raso jo pareso, mak o  ada ik  Minangkabau m a nuntun masyaraka ik ny o  untu a k menanam raso malu jo  raso sopan . Adopun raso jo pareso tu di bagi babarapo bantuaknyo yaitu: 

1.  Raso dakek jo Allah

2.  Raso manyanda ka Allah

3.  Raso rindu ka Rasulullah

4.  R aso malu  ka diri surang atau jo urang lain

Raso Malu ka diri sandiri jo raso malu ka urang lain tabagi pulo: 

Sebuah.  Raso malu antar o  lelaki jo p a r a mpuan,

b.  Raso malu antaro sumando jo  mamak rumah,

c.  Raspo malu antar o  m intuo jo  m a nantu, 

d.  Raso malu b a bu ek  sumbang apo lai babuik salah,

e.  Raso malu m a langga aturan ada ik ,

f.  Raso malu meli ek  kalau iklan o urang di sabaalah rumah awak k a laparan, 

g.  Raso malu b a bu ek  i n dak sopan,

h.  Raso malu kalau - kalau ado hati u rang lain t a luk o dek awak ,

saya.  Raso malu kalau - kalau t a ambi ak  hak orang lain.

J.  Dst.  

Urang nan indak m a makaikan raso jo pareso , atau indak tau jo malu atau indak mamakai tau di nan ampek dalam hiduiknyo sahari hari, mako akan manyindianyo jo sindiran:  

- i n dak tau dinan ampek ,

- indak tau di diri, 

- indak tau diatah takunyah,

- indak tau disuduik kancah.

- Indak tau ereng jo gendeang, 

- indak tau rantiang nan ka mala n tiang, 

- indak jaleh batu nan ka manaruang,

- Indak tau sawah ba pamatang,

Nan labiah padiehnyo, disabuik urang kito ko indak tau diuntuang . 

 G.  Penutup

Awak patuik baggga manjadi urang Minang, karano niniak moyang awak alah mawarihan akhlakul karimah melalui ajaran adat sarupo ajaran budi, sarato raso jo pareso sabagai inti sari dari adat Minang. Urang nan maamalkan Budi, raso jo pareso ko tantu insya Allah akan salamaik hiduiknyo inyo dalam pergaulan sahari-hari baiak di kampuang halaman atau inyo di parantauan sakalipun, karano pandiriannyo taguah paham alah inyo kunci sabagai jati dirinyo urang Minang.

 Sumber Bacaan:

1.   Reno Puti Raudha Thaib Raudah, Carito Niek Reno,  Minangkabau Institut Padang 2017;

2.   Suarman, Adat Minangkabau Nan Salingka Hiduik, Solok, 2000;

3.  Weblog Blok Minangkabau. Buya Mas'ud Abidin, Padang 2008 . 

 

 

Komentar

Postingan Populer